-10%
وزن 2200 g
ابعاد 24 × 17 cm

تحریر رساله الولایه

تحریر رسالة الولایه (دو جلدی)
شمس الوحی تبریزی علامه طباطبایی
تألیف: آیت الله جوادی آملی
ناشر: مرکز نشر إسرا

242,000 تومان 217,800 تومان

تعداد:

اطلاعات تکمیلی : تحریر رساله الولایه جلد اول

توضیحات

تحریر رسالة الولایة

شمس الوحی تبریزی

حضرت آیت الله جوادی آملی

کتابجا:عرفان و مباحث عرفانی به دلیل لطافت و حلاوتی که دارد، قلب‌های بسیاری را به سوی خود جذب کرده، و انسان‌های بسیاری را در مسیر سیر و سلوک قرار داده است. اهمیت و اثر بخشی کتاب‌ها و مباحث‌ عرفانی، علاوه بر محتوا و مفهوم، از حیث نویسنده و گوینده نیز بسیار قابل توجه است. یعنی روح و نفس یک اثر عرفانی از روح و نفس نویسنده آن نشأت می‌گیرد. لذا هرچه نویسنده از حیث روحی لطیف‌تر و زکی‌تر باشد، اثر گذاری گفتار و نوشتار او نیز بیشتر و بیشتر خواهد بود.

کتابی که اکنون در پیشگاه شما قرار دارد محصول شهود و بینش دو عارف و عالم معاصر یعنی علامه طباطبایی و آیت الله جوادی آملی است. چراکه متن کتاب رسالة الولایة از استاد علامه طباطبایی است و تحریر (شرح) آن از شاگرد برومند ایشان، آیت الله جوادی آملی است.

تحریر رساله الولایه دوره دو جلدی
تحریر رساله الولایه دوره دو جلدی
علامه طباطبایی

در توصیف مقام و منزلت علامه طباطبایی آمده است:

علامه طباطبایی (ره) را حَسَنه علمی و عملی می‌دانند. زیرا در صحنه‌های علمی و عملی برکات ماندگاری را از خود به یادگار نهاده است. وقتی به عرصه تفسیر قرآن وارد شد، اثری گرانسنگ و بی‌مثیل همانند المیزان را خلق کرد. زمانی که فلسفه و حکمت اسلامی پرداخت، ضمن تبیین و دفاع از آن موجب رشد و توسعه آن دانش‌ها شد.

در طهارت روح و پاکی جان و صلابت اندیشه و استواری بیان و پایداری قلم علّامه طباطبایی هیچ جای بحث و گفتگو نیست.

وی گرچه در تمامی دانش‌های اسلامی اعم از فقه، اصول، حکمت، اخلاق و عرفان نزد اساتید فن و اساطین آن صنعت درس آموخته بود، لیکن همواره بدین نکته توجه جدی داشت که آنچه ضرورت جامعه علمی و دینی است بدان بپردازد و از انجام فعالیت علمی کم اثر بپرهیزد.

او تشخیص داده بود نیاز ضروری دین و جامعه دینی صیانت، از مرزهای اعتقادی و باورهای ایمانی است. از این ‌رو بر آن شد تا با تقویت دانش كلام و حكمت و عرفان از یک سو و تفسیر و معارف از سوی دیگر ضمن زدودن شبهات و رفع و دفع ابهامات، بنیان‌‌های دینی را استوار و قواعد و اركان ایمان را پایدار نماید.

از مهم‌­ترین و حساس‌ترین اموری كه استاد علامه طباطبايی در روزگار بسیار تنگ و تاریک علمی و دینی، بدان پرداخت و به رغم دشواری‌ها و تنگناهای علمی و عملی بدان اهتمام داشت و نهایتاً با كمال سلامت و امنیت از آن به درآمد، همانا سخن گفتن و اظهار نظر پیرامون دانش عزیز حكمت و علم شریف عرفان بود.

شخصیت والا و نادر الوجود علّامه طباطبايی آن­‌گونه كه در پدیدآوردن سایر آثار خویش از مسیر صواب پا فراتر ننهاده بود، بلكه ضمن آموزش اندیشه ‌ورزی و تقویت تفكر عقلی، نشانگر جاده وسطی برای دیگران بود، در اثر عرفانی و فخرآفرین خویش به نام رسالة الولایة نیز تلاش دارد تا پنج امر بنیادی اهل ولاء را به خوبی نمایان سازد:

اولاً؛ نشان دهد كه راه و هدف، مقصور به طبیعت و محدود به دنیا نیست، بلكه برای ظاهر دنیا باطنی و برای صورت آن سیرتی وجود دارد و به همان میزان كه جهان ظاهر دارای حق و صدق است عالم باطن نیز به مراتب از حقیقت والاتر و از صداقت افزون ­تری برخوردار است.

ثانیاً؛ بر این امر اصرار می‌‌ورزد و تأكید دارد كه مراتب عالی­‌تر از وجود كه منشأ پیدایش مراحل سافل‌تر آن هستند، از حقیقت پرتوان‌تری برخوردار است به گونه­‌ای كه نشئات پائینی، رشحات بالایی است و نواقص مادون در كمالات مافوق راهی ندارد.

ثالثاً؛ بین عوالم و نشأت وجودی وسائط و وسایلی است كه توسط آن می‌توان از آن مواطن وجودی نیز آگاه شد. به عبارت دیگر بین عالم شهوِد مُلک با عالم غیبِ ملكوت، انبیاء و سفرائی هستند كه همواره نسبت اصیل و صحیح بین آن‌ها را نمایان‌گرند. البته دیگرانی كه علماً و عملاً در سلوک پیامبران الهی هستند استمرار بخش حركت الهی آنان‌اند.

رابعاً؛ مصنف گرانقدر در فصل چهارم اثر خویش بعد از بیان حقیقت راه و مسیر هدایت، كیفیت و چگونگی طریق و سبیل الهی را به درستی بیان نموده و با شواهد قرآنی و قرائن روایی مشعل‌هایی را فراسوی سالكان روشن می‌دارد.

خامساً؛ در پایان این اثر جاوید ضمن بیان مقصد، شاهد مقصود را به آغوش می‌خواند و هدف را عریان نموده و منتهای كمال انسان سالک را به او می‌نمایاند.

تصویر رساله الولایه جلد اول
تصویر رساله الولایه جلد اول

ویژگی‌های رسالة الولایة

از ویژگی‌های این اثر ممتاز همانا هم‌افزایی مناسبات علمی و روابط روحانی استادی همچون علاّمه طباطبايی با شاگردی همانند استاد آیت الله جوادی آملی است. این دو نسل كه از حسنات روزگار معاصر و دست‌ پروردگان قرآن و عترت در دوران كنونی می‌باشند، آنچنان به هم نزدیک و به قدری به هم قریب‌­اند كه سخن یكی در كلام دیگری، و اثر یكی در بیان دیگری بازتاب می‌یابد.

از امتیازات این كتاب چگونگی شكل‌­گیری و پیمایش فرایند تدریس، تحقیق و تدوین آن است كه در بهترین فصل عمر كه بلوغ علمی، عرفانی و قرآنی آن به اوج رسیده انجام پذیرفته. به عبارتی این صحیفه فرایند تدریس، تحقیق و تدوین را در حالی سپری نمود كه استاد ضمن شناخت كامل متن و ماتن و پی ‌جویی آخرین نظرات به تحریر آن پرداخت.

نام این كتاب به انتخاب خود استاد آیت الله جوادی آملی تحریر رسالة الولایة شمس الوحی تبریزی علامه طباطبایی است، همان‌گونه كه به شمس تبریزی لقب «شمس الحق تبریزی» داده شده، استاد نیز علامه طباطبایی را به «شمس الوحی تبریزی» ملقب ساختند.

محتوای کتاب تحریر رساله الولایه

كتاب تحریر رسالةالولایه، در دو جلد تدوین گردید. جلد اول شامل عناوین زیر است:

مقدمه كتاب تحریر رسالة الولایه درباره «علم عرفان و مقام ولایت»؛

مقدمه كتاب رسالة الولایه (در تبیین اجمالی محتوای آن)؛

فصل اول: باطن داشتن ظاهر دین؛

فصل دوم: سنخ اسرار باطنی شریعت؛

فصل سوم: اختصاص نداشتن دستیابی به امور درونی و حقایق باطنی به انبیاء (ع) ؛

جلد دوم شامل فصل‌­های چهارم و پنجم با این عناوین است:

فصل چهارم: راه رسیدن به امور و حقایق باطنی؛

فصل پنجم: آنچه انسان با کمال خویش به آن می‌رسد؛

هر فصل از فصول پنج ­گانه نیز دارای دو مقام: مقام اول ادله عقلی و مقام دوم ادله نقلی، و هر مقام نیز شامل تحریر اجمالی، تحریر تفصیلی و «اشارات» است.

اهم مباحث مطرح شده در جلد اول:

تبيين اجمالی رسالة الولايه

علامه طباطبايی و رسالة الولايه

باز بودن راه ولايت

اعتبار و حقيقت

انقطاع و راهيابی و شهود

خودشناسی، بهترين راه شهود

خودشناسی و مراتب فنا و توحيد

فنا و توحید افعالی

عناصر محوری رسالة الولايه

تعريف موجود اعتباری و حقيقی

سنخ وجودی اعتباريات

عدم محض نبودن اعتباريات

اتکای اعتبار به حقيقت

زندگی انسان در بستر نظام اعتباريات

انحصار نظام اعتباری به نشئه حيات اجتماعی

اعتباريت زبان دين و اتكاء بر حقيقت

در بيان حصر حيات حقيقی به نشئه آخرت

در ظاهر خواندن دنيا و باطن ناميدن آخرت

دخالت سطح عقول در کیفیت بيان معارف وحی، نه كمیت آن

موانع بازگویی همه سطوح حقیقت وحی به مردم

تکامل عقل و علم و ادراک شیعیان در عصر ظهور

حقيقت علم لدنّی و بی‌واسط

عوالم حقيقی انسان در قوس صعود و نزول

ناقص بودن كمالات عالم طبیعت

نقص كمالات موجود در عالم مثال

ملکات سازگار و ناسازگار با عالم قدس و ملكوت

تفاوت قوس نزول و صعود و علم ازلی خداوند

معنای دقیق برخی احادیث موهِم جبر

ولايت عامه و ولايت خاصه

تفاوت کمالی ولی خاص در شريعت اسلام با ساير شرايع

آرمان مشترک همه انبياء (ع) شرايع الهی

نحوه سنجش باورها و ملکات در قیامت

سه نوع بندگی و سه درجه تكليم الهی

موجوديت قوس صعود به انسان سالك

وجود عينی قوس صعود و سهم انسان سالك در ايجاد آن

بازگشت علّیت در حکمت متعالیه به ظهور و تجلّی

انكار روح سبب غفلت انسان از عوالم ماوراء

اولیای الهی و شهود حقایق باطنی در خواب و بیداری و قیامت

مراد اهل معرفت از رؤيت و شهود خداوند

نفی رؤیت حسّی و ادراک مفهومی، و اثبات علم حضوری

متعلّق شهود قلبی عارفان، ذات یا وجه!

نهی از شک در «لقاء الله»

تفسير مفهومی يا مصداقی آيات لقاء الله

عظمت وجه الله و شهود آن

استحاله شهود ذات برای غير خداوند

حرمان كافران و منافقان از نظر و رؤيت و حشر با لقای قهر الهی

گفتنی است کتاب شریف تحریر رساله الولایه شمس الوحی تبریزی توسط مرکز بین المللی نشر إسراء منتشر شده است. و پایگاه اینترنتی کتابجا افتخار دارد که می‌تواند این کتاب ارزشمند را با نازل‌ترین قیمت و ارسال رایگان به سراسر کشور، خدمت شما عزیزان تقدیم نماید.

کتابجا؛ پایگاه جامع کتاب ایران

مشخصات

عنوان اصلی

تحریر رسالة الولایه شمس الوحی تبریزی علامه سید محمد حسین طباطبایی جلد 1

نویسنده اصلی

آیت الله جوادی آملی

موضوع کتاب

عرفان

ناشر

مرکز نشر اسراء

نوبت چاپ

ششم

تاریخ چاپ

زمستان 1398

تاریخ اولین چاپ

1393

محل انتشار

قم

تیراژ

500

شابک

9 – 90 – 8739 – 964 - 978

رده بندی کنگره

4223 50ر طBP 286/ 2

رده بندی دیویی

297/83

قطع کتاب

وزیری (ابعاد 24 * 17 * 3 سانتی متر)

نوع جلد

گالینگور (سخت)

زبان

فارسی

شناسنامه

ناشر

مقدمه

فهرست

صفحه

تصاویر

نویسنده

حضرت آیت الله جوادی آملی

 

آیت الله جوادی آملی
آیت الله جوادی آملی

حکیم متأله، آیت الله العظمی جوادی آملی از دانشمندان برجسته معاصر و از مفسران ژرف اندیش قرآن کریم است که بر اثر نبوغ و خلاقیت علمی و بهره‌گیری از اساتید برجسته در معرفت و معنویت، به جامعیت در علوم عقلی و نقلی اسلامی رسیده و هزاران شاگرد مستعد را در مکتب فکری خود پرورانده و ده‌ها اثر عمیق به جهان علم و معرفت عرضه کرده است.

عبدالله جوادی آملی در سال 1312 شمسی در استان مازندران، شهر آمل در خانواده‌ای روحانی و مبلّغ احکام و معارف الهی چشم به جهان گشود و پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی در زادگاه خود، و بر اثر علاقه خانوادگی به روحانیت و ایفای رسالت روحانی درباره دین و ترویج آن در سال 1325 شمسی به حوزه علمیه آن شهر وارد شد و از محضر پدر بزرگوارش، مرحوم حجت الاسلام میرزا ابوالحسن جوادی آملی و دیگر شخصیت‌ های علمی و برجسته آن روزگار بهره برد و مقدمات علوم حوزوی و مقداری از سطوح متوسط (ادبیات عرب، منطق، اصول فقه، فقه، تفسیر قرآن و حدیث) را به مدت پنج سال آموخت؛ همچنین پایه‌ های سلوک معنوی و اخلاقی و تهذیب و تهجد او در مدرسه امام حسن عسکری (علیه‌السلام) آن شهر محکم شد.

در سال 1329 شمسی به تهران هجرت کرد و به مدت پنج سال در مدرسه مروی آن شهر به ادامه تحصیل علوم دینی در محضر شخصیت‌ های علمی بزرگ آن عصر، مانند شیخ محمدتقی آملی، علامه حاج شیخ ابوالحسن شعرانی، محی الدین الهی قمشه‌ای و محمد حسین فاضل تونی پرداخت و در کنار دروس فقه و اصول به فراگیری علوم عقلی و عرفانی نیز اهتمام ورزید و همزمان، تدریس علوم اسلامی را نیز آغاز کرد.

در سال 1334 شمسی به حوزه علمیه قم هجرت کرد و نهایی‌ ترین دروس تخصصی حوزوی را در محضر استادانی چون آیت الله سید محمد حسین بروجردی، آیت الله سید محمد محقق داماد، آیت الله میرزا هاشم آملی، حضرت امام خمینی و علامه طباطبایی فرا گرفت.

او از همان دوران دانش اندوزی در تهران، در حالیکه نزد اساتید و اساطین فن دروس اسلامی را تلمّذ نمود، تدریس رشته ‌های گوناگون معقول و منقول اسلامی را آغاز کرد و هم اکنون حدود 60 سال از عمر پربرکت تدریس او می‌گذرد. او ضمن تدریس سایر علوم اسلامی به تفسیر قرآن مجید اهتمام ویژه ای داشته و دارد، و تدریس تفسیر قرآن کریم را از سال 1355 آغاز کرده که همچنان ادامه دارد.

روش و سلوک علمی استاد

مراد از سلوک علمی، اوصاف و ویژگی‌ های روحی و فکری علامه جوادی آملی در محور تعلّم، پژوهش، تدریس، تعلیم و تألیف است. اثر هر مؤلف آیینه اخلاق علمی اوست و آثار آیت الله العظمی جوادی به‌ ویژه تفسیر «تسنیم» نیز مظهر مکارم و معالی اخلاق علمی مفسر بزرگوار آن است که به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

  1. آزاد اندیشی علمی: آزاد اندیشی علمی آیت الله العظمی جوادی را در نقد و ارزیابی اندیشه ‌های عقلی صاحبان مکاتب گوناگون فلسفی و عرفانی و نیز اندیشه ‌های تفسیری استوانه ‌های بزرگ دانش تفسیر مانند طبری، شیخ طوسی، صدرالمتألهین شیرازی، محی الدین عربی، محمد عبده، سید محمود آلوسی، قرطبی، زمخشری، فخر رازی، علامه بلاغی و علامه طباطبایی، می ‌توان مشاهده کرد.
  2. جامع نگری علمی: جامعیت علمی و بهره مندی فراوان ایشان از علوم گوناگون اسلامی به ویژه علوم ادبی و بلاغی، منطق و فلسفه و کلام و عرفان، اصول و فقه و تفسیر و حدیث موجب شده تا در بررسی هر مسئله و مبحث از مسائل و مباحث علمی از یکسونگری پرهیز شده، با نگاهی جامع به نقد و ارزیابی و تحلیل علمی درباره آن بپردازد.
  3. سعه صدر علمی: این ویژگی استاد، در برخورد با اندیشه ها، مکاتب و پرسش‌ های دیگران موجب شده تا هم مجلس درس او پذیرای جمع فراوانی از دانش پژوهان گردد و هم آثار او و از جمله تفسیر تسنیم جایگاه مناسبی برای طرح اشکالات و شبهات مطرح شده دربارهمعارف و احکام قرآنی باشد. طرح آرای مخالفان برون دینی و درون دینی از جلوه‌ های این خُلق ستوده است.
  4. خضوع علمی: خضوع علمی استاد، در ساحت معارف قرآنی و روایی، در جای جای آثار گوناگون و از جمله تسنیم آشکار است.
  5. روشمندی در استنباط علمی: از بزرگ‌ ترین شاخصه ‌های پژوهشی و آموزشی علامه جوادی «روشمندی» است که از جلوه‌های سلوک علمی ایشان به شمار می‌آید، چنان که در تسنیم بدون دخالت دادن ذوق و سلیقه خود یا دیگران و پرداختن به استحسانات عقلی و عرفی، بلکه با پایبندی به منهجی قویم و محکم و بر اساس اصول پایه‌ای شناخت قرآن به آن می‌ پردازد و هیچ گاه از مرز اصولگرایی و ضابطه مندی گامی فراتر نمی ‌نهد.
  6. مخاطب محوری در تعلیم: مراد از این ویژگی، توجه به نیازهای علمی و همچنین سطح فهم و اندیشه مخاطب و میدان دادن به پرسش‌ ها و نقدهای اوست. این خصیصه یکی از علل حجیم شدن برخی آثار مانند رحیق مختوم و تسنیم است، چنان که المیزان در آغاز در دو جلد تدوین شد و پس از حضور شاگردانی فهیم و سختکوش چون شهید آیت الله مطهری و آیت الله جوادی در محضر علمی علامه طباطبایی به بیست جلد گسترش یافت.
  7. قدرشناسی از استادان و پیشگامان: آیت الله العظمی جوادی در جای جای آثار خود از پیشگامان دانش ‌های گوناگون اسلامی از جمله تفسیر و علوم قرآن و میراث گرانقدر آنان قدردانی کرده است. از جمله، استاد خود علامه طباطبایی (قدس‌سرّه) را بارها به عظمت ستوده است.
  8. رعایت ادب و انصاف در نقد: آیت الله العظمی جوادی در آثار گوناگون علمی خود هم به طرح و نقد آرای دانشمندان پیشین پرداخته و هم دیدگاه ‌های معاصران را در میزان نقد و ارزیابی سنجیده است؛ امّا همواره عفت قلم و نزاهت نوشتار را از هر گونه نقد تند و طعن زننده و گزنده و پرخاش ویرانگر رعایت کرده و نقدهایش همراه با ادب، انصاف و لطافت در تعبیر است.
فعالیت‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی

آیت الله العظمی جوادی آملی که حدود 13 سال محضر قائد بزرگ انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی را درک کرده و از اندیشه ‌ها و خُلق و خوی او الهام گرفته بود پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، از زمینه سازان انقلاب بود و با ترویج افکار مترقی امام خمینی، جامعه را به سوی تقلید از امام بلکه تأسی فراگیر و همه جانبه، به ایشان سوق می‌داد و از همین رو چند بار در دوران ستمشاهی از تبلیغ و سخنرانی ممنوع و بازداشت شد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در سال 1358 شمسی با حکمی از سوی امام خمینی در مسند قضاوت قرار گرفت و همچنین به عضویت شورای عالی قضایی درآمد و در آن نهاد حکومتی تهیه پیش نویس لوایح قضایی را بر عهده گرفت.

ایشان در انتخابات مجلس خبرگان رهبری (دور اول و دوم) نیز از سوی مردم استان مازندران به نمایندگی آن مجلس برگزیده شدند.

آیت الله العظمی جوادی آملی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، سفرهای تبلیغی برون مرزی متعددی به کشورهای امریکا، ایتالیا، فرانسه، انگلستان، آلمان، سوئیس، اتریش، اتحاد جماهیر شوروی سابق و سوریه و لبنان داشته که مهم‌ترین آن‌ها سفر به مسکو در سال 1367 شمسی مطابق 1988 میلادی برای ارائه و تبیین پیام امام خمینی به میخائیل گورباچف، رهبر اتحاد شوروی سوسیالیستی سابق و همچنین سفر او به نیویورک در سال 1379 شمسی مطابق 2000 میلادی برای ارائه پیام رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت الله خامنه‌ای به نشست هزاره ادیان بود.

اکنون آیت الله جوادی آملی ضمن ادامه تدریس تفسیر قرآن کریم و خارج فقه به عنوان یک مرجع دینی و علمی در تولید اندیشه های متعالی در عرصه های مختلف علوم عقلی و نقلی نقش آفرینی کرده و ضمن پاسخگویی به مراجعات علمی و عملی جامعه اسلامی با رصد کردن حرکت های علمی و فرهنگی جهانی رسالت خود را در جامعه جهانی با رهنمودها، نظریات، اندیشه ها و هدایتهای عالمانه و حکیمانه و تولید آثار علمی ایفا می نماید.

تحریر رسالة الولایة

شمس الوحی تبریزی

حضرت آیت الله جوادی آملی

کتابجا:عرفان و مباحث عرفانی به دلیل لطافت و حلاوتی که دارد، قلب‌های بسیاری را به سوی خود جذب کرده، و انسان‌های بسیاری را در مسیر سیر و سلوک قرار داده است. اهمیت و اثر بخشی کتاب‌ها و مباحث‌ عرفانی، علاوه بر محتوا و مفهوم، از حیث نویسنده و گوینده نیز بسیار قابل توجه است. یعنی روح و نفس یک اثر عرفانی از روح و نفس نویسنده آن نشأت می‌گیرد. لذا هرچه نویسنده از حیث روحی لطیف‌تر و زکی‌تر باشد، اثر گذاری گفتار و نوشتار او نیز بیشتر و بیشتر خواهد بود.

کتابی که اکنون در پیشگاه شما قرار دارد محصول شهود و بینش دو عارف و عالم معاصر یعنی علامه طباطبایی و آیت الله جوادی آملی است. چراکه متن کتاب رسالة الولایة از استاد علامه طباطبایی است و تحریر (شرح) آن از شاگرد برومند ایشان، آیت الله جوادی آملی است.

تحریر رساله الولایه دوره دو جلدی
تحریر رساله الولایه دوره دو جلدی
علامه طباطبایی

در توصیف مقام و منزلت علامه طباطبایی آمده است:

علامه طباطبایی (ره) را حَسَنه علمی و عملی می‌دانند. زیرا در صحنه‌های علمی و عملی برکات ماندگاری را از خود به یادگار نهاده است. وقتی به عرصه تفسیر قرآن وارد شد، اثری گرانسنگ و بی‌مثیل همانند المیزان را خلق کرد. زمانی که فلسفه و حکمت اسلامی پرداخت، ضمن تبیین و دفاع از آن موجب رشد و توسعه آن دانش‌ها شد.

در طهارت روح و پاکی جان و صلابت اندیشه و استواری بیان و پایداری قلم علّامه طباطبایی هیچ جای بحث و گفتگو نیست.

وی گرچه در تمامی دانش‌های اسلامی اعم از فقه، اصول، حکمت، اخلاق و عرفان نزد اساتید فن و اساطین آن صنعت درس آموخته بود، لیکن همواره بدین نکته توجه جدی داشت که آنچه ضرورت جامعه علمی و دینی است بدان بپردازد و از انجام فعالیت علمی کم اثر بپرهیزد.

او تشخیص داده بود نیاز ضروری دین و جامعه دینی صیانت، از مرزهای اعتقادی و باورهای ایمانی است. از این ‌رو بر آن شد تا با تقویت دانش كلام و حكمت و عرفان از یک سو و تفسیر و معارف از سوی دیگر ضمن زدودن شبهات و رفع و دفع ابهامات، بنیان‌‌های دینی را استوار و قواعد و اركان ایمان را پایدار نماید.

از مهم‌­ترین و حساس‌ترین اموری كه استاد علامه طباطبايی در روزگار بسیار تنگ و تاریک علمی و دینی، بدان پرداخت و به رغم دشواری‌ها و تنگناهای علمی و عملی بدان اهتمام داشت و نهایتاً با كمال سلامت و امنیت از آن به درآمد، همانا سخن گفتن و اظهار نظر پیرامون دانش عزیز حكمت و علم شریف عرفان بود.

شخصیت والا و نادر الوجود علّامه طباطبايی آن­گونه كه در پدیدآوردن سایر آثار خویش از مسیر صواب پا فراتر ننهاده بود، بلكه ضمن آموزش اندیشه ‌ورزی و تقویت تفكر عقلی، نشانگر جاده وسطی برای دیگران بود، در اثر عرفانی و فخرآفرین خویش به نام رسالة الولایة نیز تلاش دارد تا پنج امر بنیادی اهل ولاء را به خوبی نمایان سازد:

اولاً؛ نشان دهد كه راه و هدف، مقصور به طبیعت و محدود به دنیا نیست، بلكه برای ظاهر دنیا باطنی و برای صورت آن سیرتی وجود دارد و به همان میزان كه جهان ظاهر دارای حق و صدق است عالم باطن نیز به مراتب از حقیقت والاتر و از صداقت افزون ­تری برخوردار است.

ثانیاً؛ بر این امر اصرار می‌‌ورزد و تأكید دارد كه مراتب عالی­‌تر از وجود كه منشأ پیدایش مراحل سافل‌تر آن هستند، از حقیقت پرتوان‌تری برخوردار است به گونه­‌ای كه نشئات پائینی، رشحات بالایی است و نواقص مادون در كمالات مافوق راهی ندارد.

ثالثاً؛ بین عوالم و نشأت وجودی وسائط و وسایلی است كه توسط آن می‌توان از آن مواطن وجودی نیز آگاه شد. به عبارت دیگر بین عالم شهوِد مُلک با عالم غیبِ ملكوت، انبیاء و سفرائی هستند كه همواره نسبت اصیل و صحیح بین آن‌ها را نمایان‌گرند. البته دیگرانی كه علماً و عملاً در سلوک پیامبران الهی هستند استمرار بخش حركت الهی آنان‌اند.

رابعاً؛ مصنف گرانقدر در فصل چهارم اثر خویش بعد از بیان حقیقت راه و مسیر هدایت، كیفیت و چگونگی طریق و سبیل الهی را به درستی بیان نموده و با شواهد قرآنی و قرائن روایی مشعل‌هایی را فراسوی سالكان روشن می‌دارد.

خامساً؛ در پایان این اثر جاوید ضمن بیان مقصد، شاهد مقصود را به آغوش می‌خواند و هدف را عریان نموده و منتهای كمال انسان سالک را به او می‌نمایاند.

تصویر رساله الولایه جلد اول
تصویر رساله الولایه جلد اول

ویژگی‌های رسالة الولایة

از ویژگی‌های این اثر ممتاز همانا هم‌افزایی مناسبات علمی و روابط روحانی استادی همچون علاّمه طباطبايی با شاگردی همانند استاد آیت الله جوادی آملی است. این دو نسل كه از حسنات روزگار معاصر و دست‌ پروردگان قرآن و عترت در دوران كنونی می‌باشند، آنچنان به هم نزدیک و به قدری به هم قریب‌­اند كه سخن یكی در كلام دیگری، و اثر یكی در بیان دیگری بازتاب می‌یابد.

از امتیازات این كتاب چگونگی شكل‌­گیری و پیمایش فرایند تدریس، تحقیق و تدوین آن است كه در بهترین فصل عمر كه بلوغ علمی، عرفانی و قرآنی آن به اوج رسیده انجام پذیرفته. به عبارتی این صحیفه فرایند تدریس، تحقیق و تدوین را در حالی سپری نمود كه استاد ضمن شناخت كامل متن و ماتن و پی ‌جویی آخرین نظرات به تحریر آن پرداخت.

نام این كتاب به انتخاب خود استاد آیت الله جوادی آملی تحریر رسالة الولایة شمس الوحی تبریزی علامه طباطبایی است، همان‌گونه كه به شمس تبریزی لقب «شمس الحق تبریزی» داده شده، استاد نیز علامه طباطبایی را به «شمس الوحی تبریزی» ملقب ساختند.

محتوای کتاب تحریر رساله الولایه

كتاب تحریر رسالةالولایه، در دو جلد تدوین گردید. جلد اول شامل عناوین زیر است:

مقدمه كتاب تحریر رسالة الولایه درباره «علم عرفان و مقام ولایت»؛

مقدمه كتاب رسالة الولایه (در تبیین اجمالی محتوای آن)؛

فصل اول: باطن داشتن ظاهر دین؛

فصل دوم: سنخ اسرار باطنی شریعت؛

فصل سوم: اختصاص نداشتن دستیابی به امور درونی و حقایق باطنی به انبیاء (ع) ؛

جلد دوم شامل فصل‌­های چهارم و پنجم با این عناوین است:

فصل چهارم: راه رسیدن به امور و حقایق باطنی؛

فصل پنجم: آنچه انسان با کمال خویش به آن می‌رسد؛

هر فصل از فصول پنج ­گانه نیز دارای دو مقام: مقام اول ادله عقلی و مقام دوم ادله نقلی، و هر مقام نیز شامل تحریر اجمالی، تحریر تفصیلی و «اشارات» است.

اهم مباحث مطرح شده در جلد اول:

تبيين اجمالی رسالة الولايه

علامه طباطبايی و رسالة الولايه

باز بودن راه ولايت

اعتبار و حقيقت

انقطاع و راهيابی و شهود

خودشناسی، بهترين راه شهود

خودشناسی و مراتب فنا و توحيد

فنا و توحید افعالی

عناصر محوری رسالة الولايه

تعريف موجود اعتباری و حقيقی

سنخ وجودی اعتباريات

عدم محض نبودن اعتباريات

اتکای اعتبار به حقيقت

زندگی انسان در بستر نظام اعتباريات

انحصار نظام اعتباری به نشئه حيات اجتماعی

اعتباريت زبان دين و اتكاء بر حقيقت

در بيان حصر حيات حقيقی به نشئه آخرت

در ظاهر خواندن دنيا و باطن ناميدن آخرت

دخالت سطح عقول در کیفیت بيان معارف وحی، نه كمیت آن

موانع بازگویی همه سطوح حقیقت وحی به مردم

تکامل عقل و علم و ادراک شیعیان در عصر ظهور

حقيقت علم لدنّی و بی‌واسط

عوالم حقيقی انسان در قوس صعود و نزول

ناقص بودن كمالات عالم طبیعت

نقص كمالات موجود در عالم مثال

ملکات سازگار و ناسازگار با عالم قدس و ملكوت

تفاوت قوس نزول و صعود و علم ازلی خداوند

معنای دقیق برخی احادیث موهِم جبر

ولايت عامه و ولايت خاصه

تفاوت کمالی ولی خاص در شريعت اسلام با ساير شرايع

آرمان مشترک همه انبياء (ع) شرايع الهی

نحوه سنجش باورها و ملکات در قیامت

سه نوع بندگی و سه درجه تكليم الهی

موجوديت قوس صعود به انسان سالك

وجود عينی قوس صعود و سهم انسان سالك در ايجاد آن

بازگشت علّیت در حکمت متعالیه به ظهور و تجلّی

انكار روح سبب غفلت انسان از عوالم ماوراء

اولیای الهی و شهود حقایق باطنی در خواب و بیداری و قیامت

مراد اهل معرفت از رؤيت و شهود خداوند

نفی رؤیت حسّی و ادراک مفهومی، و اثبات علم حضوری

متعلّق شهود قلبی عارفان، ذات یا وجه!

نهی از شک در «لقاء الله»

تفسير مفهومی يا مصداقی آيات لقاء الله

عظمت وجه الله و شهود آن

استحاله شهود ذات برای غير خداوند

حرمان كافران و منافقان از نظر و رؤيت و حشر با لقای قهر الهی

اهم مباحث جلد دوم

برهان تقدّم خداشناسی بر خودشناسی

غفلت از شناخت شهودی و بديهی حقّ تعالی

تفسير الله اكبر به عدم تناهی وجود حقّ تعالی

عدم تعلّق شهود و شناخت به ذات حقّ

حقيقت وجود و ظهور آن

منشأ ظهور تكثّرات و تعيّنات امكانی

تفاوت ظهور عرفانی با تشكيک فلسفی

تقرّب به حقّ تعالی از طريق فناء

تنها حجاب ميان خلق و خالق

فناء سالک در حركت جوهری قوس صعود

تشبيه حق تعالی به خورشيد در ظهور و خفاء

تقدم يا تأخر معرفت نفس از معرفت پروردگار

وابستگی سعادت و شقاوت به انقياد و عناد قلبی

سهم دين در تحقق مراحل نهايی سعادت

اهتمام آيات و روايات به طريقه معرفت نفس

تمايز حوزه شريعت صغری با شريعت كبری

طريقت مشروع در سايه عبادت عاشقانه

نیازمندی عبادت عاشقانه به عرفان

مقصود بالذات در عبادت عاشقانه

گواهی نصوص بر تلازم عبادت با معرفت

معرفت آفاقی و انفسی حق تعالی

چگونگی خداشناسی حضوری با معرفت نفس

خداشناسی بی‌واسطه یا وساطت معرفت نفس

مقام مخلَصين و كمال انقطاع

راهكارهای رسيدن به مقام انقطاع

باورها و بايدها و نبايدهای اهل طريقت

مهم‌ترين دستورهای سلوكی

جايگاه طريقت عرفانی در شرع مقدس

جایگاه علمی و سیره عملی گروه دنیاطلب

جایگاه علمی و سیره عملی زهّاد دنیاگریز

جایگاه علمی و سیره عملی محبّان حقّ‌طلب

همراهی و هم‌نوایی عارف با كائنات

تأكید شارع بر طریقه معرفت نفس

تعلّق طریقی عاشق به نفس خویش

شيوه استعاری عرفا در بيان اسرار طريقت

رابطه دستورهای سلوكی با ذكر حقيقی

فراگيری توحيد در مدرسه قبرستان

اتحاد سالک و مسلک در طريقه معرفت نفس

نقشه راه سالک در قوس صعود

تساوق عام سلوک با ولايت

مقصد نهايی و کمال حقيقی انسان

معنای تقرّب به حقّ تعالی

ويژگی‌‌های مقامات اولياء الهی

رضای مطلق و رهايی از خوف و حزن

اتصاف به همه صفات جلال و جمال حقّ تعالی

دستيابی به مقام مقرّبان و سابقان

مشاهده بالفعل عالم ملكوت

تبیین اصطلاح قرآنی ملكوت

یقین شهودی و رؤیت ملكوت با چشم دل

مثل نور خاص الهی در آیه نور

ويژگی‌های مخلَصين در قرآن كريم

رابطه مقام ولايت با فناء

تبیین فناء وصفی در روایت قرب نوافل

مناجات علی (ع) و وصف فانیان اسمائی

رهیافتگان به مقام فناء ذاتی

تفاوت سنخ تبدّل جوهری در حكمت و عرفان

عنصر اصلی تحوّل وجودی در حكمت متعاليه و عرفان

تحليل نهايی سنخ تحوّل وجودی در فناء و بقای عرفانی

انحصار تبدّل هويت به آفرينش حقّ تعالی

جريان انسلاخ از بدن در ميان حكمای گذشته

گفتنی است کتاب شریف تحریر رساله الولایه شمس الوحی تبریزی توسط مرکز بین المللی نشر إسراء منتشر شده است. و پایگاه اینترنتی کتابجا افتخار دارد که می‌تواند این کتاب ارزشمند را با نازل‌ترین قیمت و ارسال رایگان به سراسر کشور، خدمت شما عزیزان تقدیم نماید.

کتابجا؛ پایگاه جامع کتاب ایران